ที่ว่า “ลิตฟิก” นั้นมีอะไร?
ต่อจากบทความที่แล้วที่ว่าด้วยความหมายและความสำคัญใน “ลิตฟิก” นั้นสำคัญไฉน? ครั้งนี้บรรณาธิการกูดโบนส์จะพาคุณผู้อ่านมารู้จักกับประเภทย่อยที่จัดอยู่ในนิยายเชิงประพันธ์ (ต่อจากนี้ไปจะเรียกว่า “ลิตฟิก”) กันบ้าง
ก่อนอื่นต้องทำความเข้าใจก่อนว่า บ่อยครั้งที่นักเขียนแนวลิตฟิกใช้วิธีการผสมองค์ประกอบของนิยายประเภทหลัก (Genre Fiction) หรือนิยายแนวตลาด (Commercial Fiction) ซึ่งโดยส่วนใหญ่มักหมายถึงนิยายวิทยาศาสตร์ นิยายอาชญากรรม หรือนิยายรัก เข้ากับลักษณะการเขียนที่มีการเน้นสภาวะของตัวละคร และให้ความสำคัญกับวิธีการเล่าเรื่องมากกว่าการร่ายเรียงเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น จนเกิดเป็นลิตฟิกที่มีความก้ำกึ่งระหว่างแนวต่าง ๆ เช่น นิยายอิงประวัติศาสตร์ (Historical Fiction) นิยายสัจนิยมมหัศจรรย์ (Magic Realism) และนิยายอัตชีวประวัติ (Autobiographical Fiction) ที่มักถูกเรียกว่าเป็นประเภทเฉพาะของตัวมันเองโดยไม่ถูกจัดให้อยู่ในนิยายประเภทหลักหรือนิยายตลาด
แต่เพื่อป้องกันความสับสน ในบทความนี้เราจะแบ่งหมวดลิตฟิกออกตามแก่นเรื่อง อันได้แก่:
วรรณกรรมร่วมสมัย (Contemporary Literary Fiction)
มักกล่าวถึงประเด็นทางสังคมหรือสถานการณ์ทางการเมืองในปัจจุบัน เช่น
Giovanni’s Room (1956) โดยเจมส์ บอลด์วิน ที่เล่าถึงความสัมพันธ์ของชายสองคนที่ในทศวรรษ 1950
Normal People (2018) โดยแซลลี รูนีย์ พาเราเข้าไปสำรวจความสัมพันธ์ที่มีปัจจัยทางสังคมเข้ามาเป็นตัวแปรสำคัญ
วรรณกรรมแนวสมจริง (Realistic Literary Fiction)
ประกอบด้วยเรื่องราวของการเติบโตเป็นผู้ใหญ่และนวนิยายชีวประวัติ เช่น
Cat’s Eye (1988) โดยมาร์กาเร็ต แอตวูด ที่จะพาผู้อ่านไปติดตามชีวิตตั้งแต่วัยเยาว์ของจิตรกรผู้กำลังกลับไปจัดนิทรรศการที่บ้านเกิดของตน
Goodbye Tsugumi (1989) โดยบานานะ โยชิโมโตะ บอกเล่าถึงสายสัมพันธ์ระหว่างคนในครอบครัว การเติบโต และการจากลา
วรรณกรรมเชิงประสบการณ์ (Experimental Literary Fiction)
ท้าทายขนบการเล่าเรื่อง ด้วยการผสมผสานระหว่างภาพ ร้อยกรอง และร้อยแก้วแบบกระแสสำนึก และในบางครั้ง แม้แต่การอ่านเองก็นับเป็นส่วนหนึ่งของเรื่องราวได้ ด้วยการทำให้ผู้อ่านตระหนักถึงทิศทางที่พวกเขาถูกตัวหนังสือชักนำไป เช่น
Artful (2012) โดยแอลี สมิธ ที่ผสมเรื่องเล่าของการสูญเสียคนรักเข้ากับเหล่าบทความที่ว่าด้วยวรรณกรรม ความตาย และศิลปะ
The Poet (2022) โดยลุยซา รีด นิยายที่สะท้อนความสัมพันธ์อันบกพร่องระหว่างเอ็มมาและทอมผู้เคยเป็นอาจารย์ของเธอในรูปแบบร้อยกรอง
ปีที่สูญ (2025) โดยจิเอรา ที่ตีพิมพ์โดยกูดโบนส์เองก็จะอยู่ในหมวดนี้ด้วย เนื่องจากมีการผสมการเล่าเรื่องในรูปแบบเนื้อเพลงเข้ากับร้อยแก้ว ผ่านมุมมองของผู้บรรยายเรื่องที่ไม่น่าเชื่อถือ (Unreliable Narrator) ที่ชวนให้ผู้อ่านตั้งคำถามว่าเกิดอะไรขึ้นกับตัวละครเอกของเรื่องกันแน่
วรรณกรรมเชิงปรัชญา (Philosophical Literary Fiction)
สำรวจคำถามสำคัญของชีวิต เช่น ความรักคืออะไร? ชีวิตมีความสำคัญมากแค่ไหน? แล้วอะไรกันแน่ที่สำคัญ?
The Handmaid’s Tale (1985) โดยมาร์กาเร็ต แอตวูด ที่ตั้งคำถามเกี่ยวกับอำนาจ เพศสภาพ อิสระในการตัดสินใจด้วยตนเอง และการบิดเบือนทางภาษา
The Little Prince (1943) โดยอ็องตวน เดอ แซ็งแตกซูว์เปรี ที่ใช้การเดินทางข้ามดวงดาวของเด็กคนหนึ่งมาวิพากษ์วิจารณ์ความผิวเผินของผู้ใหญ่ และสำรวจประเด็นเรื่องความรัก การสูญเสีย ความเหงา และความสัมพันธ์ของมนุษย์
กลับมาแล้วจ้ะ คุณผี (2026) โดยจิเอราเองก็จัดอยู่ในหมวดนี้ด้วย เพราะเป็นเรื่องราวที่ว่าด้วยความสัมพันธ์ระหว่างคนทั้งในและนอกครอบครัว รวมไปถึงสิ่งเหนือธรรมชาติ ทั้งยังตั้งคำถามต่อกฎเกณฑ์ทางสังคมรวมไปถึงศาสนาที่ถูกสร้างขึ้นตามวาทะกรรมของคนกลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง
อ้างอิง